وقتی برای اولین بار اطلاعات یک شرکت بورسی را بررسی می‌کنید، خیلی زود با اصطلاحاتی مثل EPS، DPS و P/E روبه‌رو می‌شوید. این سه مفهوم در ظاهر ساده‌اند، اما اگر درست درک نشوند می‌توانند باعث برداشت اشتباه از وضعیت یک سهم شوند.
EPS به ما می‌گوید شرکت به ازای هر سهم چه مقدار سود ساخته است. DPS نشان می‌دهد چه مقدار از این سود میان سهامداران توزیع می‌شود و P/E رابطه میان قیمت سهم و سود آن را نشان می‌دهد. کنار هم قرار دادن این سه مفهوم می‌تواند تصویر اولیه خوبی از سودآوری، سیاست تقسیم سود و سطح ارزش‌گذاری یک شرکت ارائه دهد.
با این حال، هیچ‌کدام از این اعداد به‌تنهایی برای تصمیم‌گیری کافی نیستند. برای تحلیل بهتر باید کیفیت سود، روند رشد، بدهی، جریان نقدی، شرایط صنعت و قیمت سهم را نیز در نظر گرفت. اگر هنوز با مفهوم مالکیت سهام و ارزش‌گذاری آشنا نیستید، مقاله سهام چیست و چگونه ارزش آن تعیین می‌شود؟ را ابتدا مطالعه کنید.
EPS چیست؟
EPS مخفف Earnings Per Share و به معنای «سود هر سهم» است. این عدد نشان می‌دهد شرکت در یک دوره مالی چه مقدار سود خالص به ازای هر سهم ایجاد کرده است.
برای محاسبه ساده EPS، سود خالص شرکت را بر تعداد سهام آن تقسیم می‌کنیم.
EPS = سود خالص ÷ تعداد سهام
فرض کنید شرکتی در پایان سال ۱۰۰۰ میلیارد تومان سود خالص داشته باشد و تعداد سهام آن ۱۰ میلیارد سهم باشد. در این حالت EPS شرکت برابر با ۱۰۰ تومان خواهد بود.
این عدد کمک می‌کند سودآوری شرکت‌هایی با تعداد سهام متفاوت را راحت‌تر مقایسه کنیم. اما باید توجه داشت که EPS فقط یک عدد مربوط به یک دوره است و به‌تنهایی درباره کیفیت یا دوام سود اطلاعات کافی نمی‌دهد.
EPS چه چیزی به ما می‌گوید؟
EPS نشان می‌دهد شرکت به ازای هر سهم چه مقدار سود ساخته است. اگر EPS یک شرکت در چند سال متوالی رشد کند، می‌تواند نشانه‌ای از بهبود سودآوری باشد؛ البته باید بررسی شود این رشد از چه منبعی ایجاد شده است.
برای مثال، افزایش سود ممکن است نتیجه رشد فروش و بهبود عملیات شرکت باشد یا به دلیل یک درآمد غیرتکراری مانند فروش دارایی ایجاد شده باشد. در حالت دوم، ممکن است سود بالا در سال بعد تکرار نشود.
به همین دلیل سرمایه‌گذار نباید فقط به بزرگ‌تر شدن EPS توجه کند. مهم است بداند سود از فعالیت اصلی شرکت آمده یا از رویدادی موقت.
EPS گذشته و EPS آینده
در تحلیل سهام معمولاً میان سود تحقق‌یافته و سود پیش‌بینی‌شده تفاوت وجود دارد. EPS گذشته بر اساس عملکرد واقعی شرکت در یک دوره مالی محاسبه می‌شود، در حالی که EPS آینده برآوردی از سود احتمالی شرکت در دوره‌های بعد است.
بازار معمولاً بیشتر به آینده توجه دارد. اگر سرمایه‌گذاران انتظار داشته باشند سود شرکت رشد کند، ممکن است قیمت سهم قبل از انتشار گزارش‌های نهایی افزایش پیدا کند.
در مقابل، اگر انتظار کاهش سود وجود داشته باشد، قیمت ممکن است پیش از مشخص شدن کامل نتایج مالی تحت فشار قرار گیرد.
DPS چیست؟
DPS مخفف Dividend Per Share و به معنای «سود نقدی هر سهم» است. این عدد نشان می‌دهد شرکت چه مقدار از سود خود را به ازای هر سهم میان سهامداران توزیع می‌کند.
فرض کنید EPS شرکت ۱۰۰ تومان باشد و مجمع تصمیم بگیرد ۶۰ تومان از آن را میان سهامداران توزیع کند. در این حالت DPS برابر با ۶۰ تومان است.
بنابراین EPS و DPS یکسان نیستند. EPS سودی است که شرکت ایجاد کرده و DPS بخشی از آن است که به‌صورت نقدی بین سهامداران تقسیم می‌شود.
چرا شرکت همه سود را تقسیم نمی‌کند؟
شرکت می‌تواند بخشی از سود را برای توسعه فعالیت‌های خود نگه دارد. این منابع ممکن است برای خرید تجهیزات، افزایش ظرفیت تولید، کاهش بدهی یا تأمین سرمایه در گردش استفاده شوند.
اگر شرکت فرصت‌های مناسبی برای رشد داشته باشد، نگه داشتن بخشی از سود می‌تواند منطقی باشد. در مقابل، شرکتی که فرصت توسعه محدودی دارد ممکن است بخش بیشتری از سود را میان سهامداران توزیع کند.
بنابراین DPS بالا همیشه به معنای بهتر بودن سهم نیست. مهم این است که شرکت با سود نگهداری‌شده چه کاری انجام می‌دهد و آیا می‌تواند بازده مناسبی از آن ایجاد کند یا نه.
نسبت تقسیم سود چیست؟
نسبت تقسیم سود نشان می‌دهد چه بخشی از سود هر سهم به‌صورت نقدی بین سهامداران توزیع شده است.
نسبت تقسیم سود = DPS ÷ EPS × 100
اگر EPS شرکت ۱۰۰ تومان و DPS آن ۶۰ تومان باشد، نسبت تقسیم سود ۶۰ درصد است.
شرکت‌های بالغ و باثبات معمولاً می‌توانند درصد بیشتری از سود را تقسیم کنند، در حالی که شرکت‌های در حال رشد ممکن است بخش بیشتری از سود را برای توسعه نگه دارند.
P/E چیست؟
P/E مخفف Price to Earnings Ratio و به معنای نسبت قیمت به سود است. این نسبت نشان می‌دهد قیمت بازار سهم چند برابر سود هر سهم شرکت است.
P/E = قیمت سهم ÷ EPS
فرض کنید قیمت یک سهم ۱۰۰۰ تومان و EPS آن ۱۰۰ تومان باشد. در این حالت P/E برابر با ۱۰ است.
به زبان ساده، بازار برای هر ۱ تومان سود سالانه شرکت، ۱۰ تومان قیمت در نظر گرفته است. اما این تعبیر نباید بیش از حد ساده شود، چون P/E به رشد، ریسک و کیفیت سود نیز وابسته است.
P/E پایین بهتر است یا بالا؟
یکی از رایج‌ترین اشتباهات این است که تصور کنیم P/E پایین همیشه به معنای ارزندگی و P/E بالا همیشه به معنای گران بودن سهم است.
ممکن است شرکتی P/E پایینی داشته باشد چون بازار انتظار دارد سود آن در آینده کاهش پیدا کند یا ریسک‌های جدی دارد. در مقابل، شرکتی با رشد سریع و سودآوری پایدار ممکن است با P/E بالاتری معامله شود.
بنابراین P/E باید در کنار نرخ رشد، ریسک، کیفیت سود و شرایط صنعت بررسی شود.
P/E گذشته و آینده
P/E گذشته معمولاً بر اساس سود تحقق‌یافته شرکت محاسبه می‌شود. اما سرمایه‌گذاران حرفه‌ای اغلب به P/E آینده نیز توجه می‌کنند؛ یعنی قیمت فعلی سهم را با سود پیش‌بینی‌شده دوره بعد مقایسه می‌کنند.
اگر انتظار رود سود شرکت به‌طور قابل‌توجهی افزایش پیدا کند، ممکن است P/E فعلی بالا به نظر برسد ولی بر اساس سود آینده منطقی‌تر باشد.
از طرف دیگر، اگر سود شرکت در آستانه کاهش باشد، P/E گذشته می‌تواند تصویر بیش از حد خوش‌بینانه‌ای نشان دهد.
چرا P/E شرکت‌ها متفاوت است؟
شرکت‌ها از نظر رشد، ریسک، سودآوری، بدهی و پایداری درآمد شرایط متفاوتی دارند. به همین دلیل بازار برای آن‌ها ضرایب متفاوتی در نظر می‌گیرد.
شرکتی که سود آن پایدار، بدهی آن کم و چشم‌انداز رشد آن مناسب است ممکن است P/E بالاتری داشته باشد. در مقابل، شرکتی با سود ناپایدار یا ریسک بالا معمولاً با ضریب پایین‌تری معامله می‌شود.
حتی در یک صنعت نیز دو شرکت می‌توانند P/E متفاوتی داشته باشند، زیرا کیفیت کسب‌وکار و انتظارات بازار درباره آینده آن‌ها یکسان نیست.
آیا می‌توان فقط با P/E سهم خرید؟
خیر. P/E یک ابزار مقایسه است، نه یک دستور خرید یا فروش. این نسبت باید در کنار سایر اطلاعات مالی بررسی شود.
برای مثال، ممکن است دو شرکت P/E مشابهی داشته باشند اما یکی بدهی بسیار کمتری داشته باشد، جریان نقدی قوی‌تری ایجاد کند یا نرخ رشد بالاتری داشته باشد. در چنین شرایطی کیفیت این دو سرمایه‌گذاری یکسان نیست.
همچنین بعضی شرکت‌ها ممکن است در یک دوره زیان‌ده باشند و P/E برای آن‌ها معنای کاربردی نداشته باشد.
ارتباط EPS، DPS و P/E
این سه مفهوم به یکدیگر مرتبط‌اند اما هرکدام بخش متفاوتی از تصویر را نشان می‌دهند.
EPS درباره میزان سودآوری به ازای هر سهم صحبت می‌کند. DPS نشان می‌دهد چه مقدار از این سود میان سهامداران توزیع می‌شود و P/E نشان می‌دهد بازار برای این سطح از سود چه قیمتی در نظر گرفته است.
فرض کنید دو شرکت هر دو EPS برابر با ۱۰۰ تومان داشته باشند. شرکت اول ۸۰ تومان سود نقدی تقسیم کند و شرکت دوم ۲۰ تومان. این تفاوت می‌تواند ناشی از سیاست تقسیم سود یا برنامه‌های توسعه متفاوت باشد.
اگر قیمت شرکت اول ۸۰۰ تومان و قیمت شرکت دوم ۱۵۰۰ تومان باشد، P/E آن‌ها نیز متفاوت خواهد بود. برای درک دلیل این تفاوت باید رشد، ریسک و آینده دو شرکت را بررسی کرد.
یک مثال کامل
فرض کنید شرکت الف ۲۰ میلیارد سهم دارد و در پایان سال ۴۰۰۰ میلیارد تومان سود خالص ساخته است. EPS شرکت برابر با ۲۰۰ تومان می‌شود.
مجمع تصمیم می‌گیرد ۱۲۰ تومان به ازای هر سهم سود نقدی توزیع کند. بنابراین DPS برابر با ۱۲۰ تومان و نسبت تقسیم سود ۶۰ درصد خواهد بود.
اگر قیمت سهم در بازار ۲۴۰۰ تومان باشد، P/E شرکت برابر با ۱۲ خواهد بود.
این اعداد به‌تنهایی نمی‌گویند سهم مناسب خرید است یا نه. باید بررسی شود سود ۲۰۰ تومانی تا چه اندازه تکرارپذیر است، شرکت چه میزان رشد دارد، بدهی آن چقدر است و بازار برای شرکت‌های مشابه چه ارزشی در نظر گرفته است.
اشتباهات رایج در استفاده از این نسبت‌ها
اولین اشتباه، مقایسه مستقیم P/E شرکت‌های کاملاً متفاوت است. مقایسه یک شرکت فناوری در حال رشد با یک شرکت بالغ و کم‌رشد می‌تواند نتیجه اشتباهی ایجاد کند.
اشتباه دوم، توجه نکردن به کیفیت EPS است. سودی که از عملیات اصلی شرکت ایجاد شده با سود ناشی از فروش یک دارایی یکسان نیست.
اشتباه سوم، تصور بهتر بودن DPS بالا در همه شرایط است. اگر شرکت بتواند سود نگهداری‌شده را با بازده بالایی سرمایه‌گذاری کند، تقسیم کمتر سود می‌تواند در بلندمدت منطقی‌تر باشد.
اشتباه چهارم، تصمیم‌گیری بر اساس یک سال مالی است. روند چندساله معمولاً اطلاعات بیشتری درباره کیفیت کسب‌وکار ارائه می‌دهد.
برای تحلیل بهتر چه چیزهایی را کنار این اعداد بررسی کنیم؟
EPS، DPS و P/E نقطه شروع مناسبی هستند، اما تحلیل کامل‌تر نیازمند بررسی صورت‌های مالی و عملکرد کسب‌وکار است.
رشد فروش، حاشیه سود، جریان نقدی، میزان بدهی، بازده حقوق صاحبان سهام، وضعیت صنعت و مزیت رقابتی شرکت از موضوعات مهمی هستند که باید در کنار این نسبت‌ها بررسی شوند.
همچنین شرایط کل بازار و عوامل اقتصادی بر قیمت سهام اثر دارند. در مقاله قیمت سهام چرا بالا و پایین می‌شود؟ مهم‌ترین عوامل مؤثر بر قیمت را به‌صورت جداگانه بررسی کرده‌ایم.
جمع‌بندی
EPS نشان می‌دهد شرکت به ازای هر سهم چه مقدار سود ایجاد کرده است. DPS مقدار سود نقدی توزیع‌شده میان سهامداران را نشان می‌دهد و P/E رابطه میان قیمت سهم و سود هر سهم را بیان می‌کند.
این سه شاخص برای بررسی اولیه سهام بسیار کاربردی‌اند، اما هیچ‌کدام به‌تنهایی معیار کافی برای تصمیم سرمایه‌گذاری نیستند. کیفیت سود، رشد، ریسک، بدهی و قیمت خرید باید در کنار آن‌ها بررسی شود.
سرمایه‌گذار حرفه‌ای به‌جای جست‌وجوی یک عدد جادویی، تلاش می‌کند مجموعه‌ای از اطلاعات را کنار هم قرار دهد و تصویری منسجم از ارزش و آینده شرکت بسازد.
سوالات متداول
EPS بالا همیشه خوب است؟
نه لزوماً. باید مشخص شود سود از چه منبعی ایجاد شده و آیا در آینده قابل تکرار است یا خیر.
DPS بالا بهتر است؟
بستگی دارد. اگر شرکت فرصت رشد مناسبی نداشته باشد، تقسیم سود بالا می‌تواند جذاب باشد. اما شرکت‌های در حال رشد ممکن است بخشی از سود را برای توسعه نگه دارند.
P/E پایین یعنی سهم ارزان است؟
خیر. P/E پایین ممکن است ناشی از ریسک بالا یا انتظار کاهش سود باشد. برای قضاوت درباره ارزندگی باید عوامل بیشتری بررسی شود.
اگر شرکت زیان‌ده باشد P/E دارد؟
وقتی سود هر سهم منفی باشد، P/E معمولاً کاربرد تحلیلی معمول خود را ندارد و باید از روش‌های دیگری برای ارزیابی استفاده شود.
برای مقایسه P/E بهتر است شرکت‌ها در یک صنعت باشند؟
بله. مقایسه شرکت‌های مشابه از نظر صنعت، رشد و ساختار کسب‌وکار معمولاً معنادارتر از مقایسه شرکت‌های کاملاً متفاوت است.
