افزایش سرمایه یکی از رویدادهای مهم شرکت‌های بورسی است و بسیاری از سرمایه‌گذاران با شنیدن خبر آن تصور می‌کنند ارزش سهامشان حتماً افزایش پیدا خواهد کرد. در حالی که افزایش سرمایه به‌خودی‌خود به معنای ایجاد سود برای سهامدار نیست.
برای درک درست افزایش سرمایه باید بدانیم شرکت چرا سرمایه خود را افزایش می‌دهد، این افزایش از چه محلی انجام می‌شود و چه اثری بر تعداد سهام، قیمت سهم و ساختار مالی شرکت دارد.
افزایش سرمایه چیست؟
افزایش سرمایه به معنای افزایش سرمایه ثبت‌شده شرکت است. این فرایند معمولاً با انتشار سهام جدید انجام می‌شود و در نتیجه تعداد سهام شرکت افزایش پیدا می‌کند.
هدف از افزایش سرمایه می‌تواند تأمین منابع مالی جدید، اصلاح ساختار مالی، اجرای پروژه توسعه، کاهش بدهی یا به‌روزرسانی ارزش دارایی‌ها باشد.
آیا افزایش سرمایه ارزش دارایی سهامدار را بیشتر می‌کند؟
نه لزوماً. در بسیاری از انواع افزایش سرمایه، تعداد سهام افزایش می‌یابد و قیمت تئوریک هر سهم کاهش پیدا می‌کند. در نتیجه ارزش کل دارایی سهامدار در لحظه انجام افزایش سرمایه لزوماً تغییر نمی‌کند.
آنچه اهمیت دارد این است که شرکت پس از افزایش سرمایه چگونه از منابع یا ظرفیت ایجادشده استفاده کند.
انواع افزایش سرمایه
افزایش سرمایه در ایران معمولاً از چند محل اصلی انجام می‌شود: سود انباشته و اندوخته، آورده نقدی و مطالبات، تجدید ارزیابی دارایی‌ها و در برخی موارد صرف سهام.
افزایش سرمایه از سود انباشته
شرکت ممکن است بخشی از سود سال‌های قبل را در شرکت نگه داشته باشد. در این حالت می‌تواند از محل سود انباشته سرمایه ثبت‌شده خود را افزایش دهد.
سهام جدید حاصل از این روش معمولاً به شکل سهام جایزه به سهامداران تعلق می‌گیرد. سهامدار پول جدیدی پرداخت نمی‌کند، اما تعداد سهام او افزایش می‌یابد.
در مقابل، قیمت تئوریک سهم متناسب با درصد افزایش سرمایه تعدیل می‌شود. بنابراین افزایش تعداد سهم به‌تنهایی ثروت جدیدی ایجاد نمی‌کند.
افزایش سرمایه از آورده نقدی و مطالبات
در این روش، شرکت برای تأمین منابع مالی جدید از سهامداران می‌خواهد سرمایه تازه وارد شرکت کنند. معمولاً به سهامداران فعلی «حق تقدم» تعلق می‌گیرد.
سهامدار می‌تواند مبلغ اسمی تعیین‌شده را پرداخت کند و حق تقدم را به سهم تبدیل کند یا در بازه قانونی حق تقدم را بفروشد.
این روش زمانی اهمیت دارد که شرکت برای پروژه‌های توسعه یا اصلاح مالی به منابع نقدی جدید نیاز داشته باشد.
افزایش سرمایه از تجدید ارزیابی دارایی‌ها
برخی شرکت‌ها دارایی‌هایی مانند زمین، ساختمان یا تجهیزات دارند که ارزش دفتری آن‌ها با ارزش روز فاصله زیادی پیدا کرده است. شرکت می‌تواند این دارایی‌ها را تجدید ارزیابی کند و مازاد ایجادشده را به سرمایه منتقل کند.
در این روش معمولاً پول جدیدی وارد شرکت نمی‌شود. افزایش سرمایه بیشتر باعث تغییر ساختار ترازنامه و افزایش سرمایه ثبت‌شده می‌شود.
بنابراین تجدید ارزیابی به‌تنهایی نباید با افزایش سودآوری شرکت اشتباه گرفته شود.
افزایش سرمایه از صرف سهام
در این روش سهام جدید با قیمتی بالاتر از ارزش اسمی منتشر می‌شود و تفاوت ایجادشده به حساب صرف سهام منتقل می‌شود.
این روش در مقایسه با سایر روش‌ها کمتر مورد توجه سرمایه‌گذاران تازه‌کار است، اما از نظر تأمین مالی می‌تواند برای شرکت کاربرد داشته باشد.
قیمت سهم بعد از افزایش سرمایه چه می‌شود؟
قیمت سهم پس از بازگشایی معمولاً بر اساس درصد افزایش سرمایه و نوع آن تعدیل می‌شود. کاهش ظاهری قیمت لزوماً به معنای زیان سهامدار نیست، چون تعداد سهام او نیز تغییر کرده است.
برای مثال، در افزایش سرمایه ۱۰۰ درصدی از سود انباشته، تعداد سهام سهامدار دو برابر می‌شود و قیمت تئوریک سهم تقریباً نصف می‌شود.
ارزش بازار پس از بازگشایی می‌تواند تحت تأثیر عرضه و تقاضا تغییر کند و الزاماً روی قیمت تئوریک باقی نمی‌ماند.
حق تقدم چیست؟
در افزایش سرمایه از محل آورده نقدی، سهامداران فعلی معمولاً حق تقدم خرید سهام جدید را دریافت می‌کنند.
حق تقدم یک حق قابل معامله است. سهامدار می‌تواند وجه لازم را پرداخت کند و سهم جدید دریافت کند یا حق تقدم خود را در بازار بفروشد.
بی‌توجهی به زمان‌بندی حق تقدم می‌تواند باعث پیچیدگی در فرایند سرمایه‌گذاری شود، بنابراین بررسی اطلاعیه‌های رسمی شرکت اهمیت زیادی دارد.
کدام نوع افزایش سرمایه بهتر است؟
هیچ نوعی به‌طور مطلق بهتر نیست. کیفیت افزایش سرمایه به هدف و نتیجه آن بستگی دارد.
اگر شرکت از منابع جدید برای پروژه‌ای سودآور استفاده کند، افزایش سرمایه می‌تواند در بلندمدت ارزش‌آفرین باشد. اما اگر منابع به شکل ناکارآمد مصرف شوند، افزایش سرمایه به‌تنهایی مزیت خاصی ایجاد نمی‌کند.
چطور افزایش سرمایه را تحلیل کنیم؟
اولین سؤال این است که شرکت چرا افزایش سرمایه می‌دهد. سپس باید محل افزایش سرمایه، درصد آن، برنامه مصرف منابع و اثر آن بر سودآوری آینده بررسی شود.
همچنین بهتر است نسبت‌های مالی، میزان بدهی و سابقه مدیریت شرکت در اجرای پروژه‌ها بررسی شود.
برای درک ارتباط این موضوع با سود هر سهم، مقاله EPS، DPS و P/E چیست؟ نیز مفید است.
جمع‌بندی
افزایش سرمایه به معنای افزایش سرمایه ثبت‌شده شرکت است و می‌تواند از محل سود انباشته، آورده نقدی، تجدید ارزیابی یا صرف سهام انجام شود.
این رویداد به‌تنهایی سود ایجاد نمی‌کند. مهم‌ترین موضوع برای سهامدار این است که شرکت چرا افزایش سرمایه می‌دهد و آیا نتیجه آن می‌تواند سودآوری و ارزش اقتصادی شرکت را بهبود دهد یا نه.
سوالات متداول
آیا افزایش سرمایه همیشه خوب است؟
خیر. اثر واقعی به هدف افزایش سرمایه و نحوه استفاده شرکت از منابع بستگی دارد.
سهام جایزه چیست؟
سهامی است که معمولاً در افزایش سرمایه از محل سود انباشته به سهامداران تعلق می‌گیرد.
آیا با افزایش سرمایه قیمت سهم کاهش می‌یابد؟
قیمت تئوریک معمولاً تعدیل می‌شود، اما ارزش کل دارایی سهامدار لزوماً به همان نسبت کاهش نمی‌یابد.
