اگر یک ارز در دو بازار هم‌زمان با قیمت متفاوت معامله شود، در ظاهر فرصت سود بدون ریسک ایجاد می‌شود. استفاده از این اختلاف قیمت «آربیتراژ» نام دارد. در عمل سرعت، هزینه معامله و محدودیت‌های انتقال تعیین می‌کنند این فرصت واقعاً قابل استفاده باشد یا نه.
تعریف آربیتراژ ارزی
آربیتراژ یعنی خرید یک دارایی در بازار ارزان‌تر و فروش هم‌زمان آن در بازار گران‌تر. هدف استفاده از اختلاف قیمت بدون پذیرش ریسک جهت بازار است.
مثال ساده
فرض کنید یک ارز در بازار A با قیمت 100 و در بازار B با قیمت 103 قابل معامله باشد. اگر انتقال فوری و بدون هزینه ممکن باشد، معامله‌گر می‌تواند در A بخرد و در B بفروشد.
چرا فرصت آربیتراژ سریع از بین می‌رود
خرید در بازار ارزان قیمت آن را بالا می‌برد و فروش در بازار گران قیمت را پایین می‌آورد. بنابراین فعالیت آربیتراژگران به همگرایی قیمت‌ها کمک می‌کند.
آربیتراژ مکانی
این نوع آربیتراژ از اختلاف قیمت یک ارز در دو مکان یا بازار استفاده می‌کند. تفاوت نقدشوندگی، محدودیت انتقال یا ساعات فعالیت می‌تواند چنین اختلافی ایجاد کند.
آربیتراژ مثلثی
در آربیتراژ مثلثی سه ارز درگیر هستند. اگر نرخ‌های سه جفت‌ارز با یکدیگر سازگار نباشند، ممکن است تبدیل پشت‌سرهم سه ارز به سود منجر شود.
مثال آربیتراژ مثلثی
فرض کنید نرخ یورو به دلار، دلار به ین و یورو به ین به‌گونه‌ای باشند که نرخ متقاطع محاسبه‌شده با قیمت بازار تفاوت داشته باشد. معامله‌گر می‌تواند چرخه تبدیل را از مسیری انجام دهد که در پایان مقدار بیشتری از ارز اولیه به دست آورد.
هزینه معامله
اسپرد، کارمزد، هزینه انتقال و مالیات احتمالی می‌توانند سود ظاهری آربیتراژ را از بین ببرند. به همین دلیل باید سود خالص پس از همه هزینه‌ها محاسبه شود.
ریسک اجرا
اگر معاملات دقیقاً هم‌زمان انجام نشوند، قیمت می‌تواند قبل از تکمیل چرخه تغییر کند. این موضوع آربیتراژ را از حالت بدون ریسک خارج می‌کند.
محدودیت انتقال سرمایه
اختلاف قیمت میان دو بازار ممکن است به دلیل محدودیت واقعی انتقال پول ایجاد شده باشد. در چنین شرایطی امکان خرید در یک بازار و فروش در بازار دیگر وجود ندارد یا هزینه آن بسیار بالاست.
نقش فناوری
در بازارهای بزرگ، الگوریتم‌ها اختلاف‌های بسیار کوچک را در کسری از ثانیه شناسایی می‌کنند. به همین دلیل فرصت‌های ساده آربیتراژ معمولاً بسیار کوتاه‌عمر هستند.
آربیتراژ با سفته‌بازی تفاوت دارد
در سفته‌بازی، معامله‌گر روی جهت آینده قیمت شرط می‌بندد. در آربیتراژ، هدف استفاده از اختلاف هم‌زمان قیمت است. البته در عمل اجرای ناقص می‌تواند ریسک جهت ایجاد کند.
جمع‌بندی
آربیتراژ ارزی از اختلاف قیمت یک ارز یا نرخ‌های ناسازگار میان جفت‌ارزها استفاده می‌کند. این فعالیت باعث نزدیک شدن قیمت‌ها به یکدیگر می‌شود، اما هزینه و محدودیت انتقال می‌تواند فرصت ظاهری را غیرقابل اجرا کند.
برای فهم نرخ‌های سه‌گانه، مقاله جفت‌ارز و نرخ متقاطع را بخوانید.
سؤالات متداول
آربیتراژ همیشه بدون ریسک است؟
در تعریف نظری بله، اما در عمل ریسک اجرا، انتقال و تغییر قیمت وجود دارد.
آیا افراد عادی می‌توانند آربیتراژ کنند؟
ممکن است، اما بازارهای بزرگ بسیار سریع هستند و هزینه‌ها اهمیت زیادی دارند.
چرا اختلاف قیمت بین بازارها باقی می‌ماند؟
گاهی به دلیل محدودیت انتقال، ریسک، هزینه یا تفاوت ساختار بازار.
